Nadwaga przy demencji a niższe o 16–27 proc. ryzyko zgonu

Osoby z nadwagą lub otyłością w chwili rozpoznania demencji miały o 16–27 proc. niższe ryzyko zgonu niż osoby z prawidłową masą ciała. Tak wynika z analizy danych 4523 starszych Amerykanów, którą badacze z Columbia University Mailman School of Public Health i NYU School of Global Public Health opublikowali w czasopiśmie „Journal of Alzheimer's Disease”.

Co wykazało badanie

Zespół wykorzystał dane z Health and Retirement Study — reprezentatywnego dla całego kraju badania Amerykanów w wieku 51 lat i więcej. Przeanalizowano zapisy z lat 1998–2022, obejmujące 4523 uczestników, którzy przy wejściu do badania nie mieli demencji, ale zachorowali na nią później. Tak długi okres obserwacji pozwolił sprawdzić, jak zmieniała się ich masa ciała w latach poprzedzających diagnozę, jaka była w momencie rozpoznania i jak długo żyli potem.

W porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała (BMI 18,5–24,9) ryzyko zgonu było niższe o:

• 16 proc. przy nadwadze, czyli BMI od 25 do 29,9,
• 27 proc. przy otyłości I stopnia, czyli BMI od 30 do 34,9,
• 22 proc. przy otyłości II i III stopnia, czyli BMI równym 35 lub wyższym.

Różnice utrzymały się po uwzględnieniu palenia, chorób współistniejących i cech demograficznych uczestników.

Dlaczego to nie zalecenie tycia

Autorzy wprost odcinają się od takiej interpretacji. „To nie znaczy, że pacjenci z demencją powinni próbować osiągnąć nadwagę lub otyłość — nasze badanie nie było zaprojektowane, by odpowiedzieć na to pytanie. Nasze wyniki sugerują natomiast, że masa ciała w chwili rozpoznania demencji może być użytecznym sygnałem rokowniczym co do przeżycia” — powiedziała Virginia Chang, profesor zdrowia publicznego z NYU i pierwsza autorka pracy. Osobno wiadomo, że otyłość pozostaje uznanym czynnikiem ryzyka chorób serca i cukrzycy, a nadwaga i otyłość w średnim wieku wiążą się z większym prawdopodobieństwem zachorowania na demencję w późniejszych latach.

Badacze sprawdzali też, czy wynik nie jest artefaktem. Najpoważniejsze zastrzeżenie dotyczy utraty masy ciała, która zaczyna się jeszcze przed postawieniem diagnozy — wcześniejsza praca Zhang i Chang wykazała, że chudnięcie może rozpoczynać się nawet 10 lat przed rozpoznaniem demencji i nasilać w miarę zbliżania się choroby. Część osób zaklasyfikowanych jako „prawidłowa masa ciała” mogła więc wcześniej ważyć więcej i schudnąć z powodu rozwijającej się choroby, a więc być już w bardziej zaawansowanym stadium. Uwzględniono również tzw. błąd przeżywalności: osoby z otyłością częściej umierają z innych powodów przed wiekiem, w którym zwykle rozwija się demencja, więc te, które dożyją diagnozy, mogą być wyjątkowo zdrową grupą. „Ponieważ ten wynik jest dość nieintuicyjny, ważnym pytaniem jest, czy nie może być po prostu artefaktem obciążenia. Nasze analizy wskazują, że główne źródła obciążenia, które sprawdziliśmy, nie wyjaśniają korzyści w przeżyciu związanej z wyższą masą ciała” — powiedział Yuan Zhang z Columbia Mailman, autor korespondencyjny.

Co to oznacza dla chorych i ich opiekunów

Badacze nie znają dokładnego mechanizmu, ale wskazują na rezerwy energetyczne organizmu. Osoby z większą ilością tkanki tłuszczowej lub masy mięśniowej mogą lepiej znosić okresy niedożywienia i fizyczne wyniszczenie towarzyszące chorobie. Samo badanie nie wykazało jednak, że to właśnie te czynniki tłumaczą różnice w przeżyciu.

Demencja utrudnia jedzenie na kilka sposobów. „Odżywianie może być dużym problemem u osób z demencją. Może wystąpić wyniszczenie i niezdolność do jedzenia, co bywa skutkiem zmian w mózgowych ośrodkach napędu — prowadzą one do utraty apetytu i inicjatywy, wzrostu wydatku energetycznego oraz trudności z samodzielnym jedzeniem” — opisuje Chang. Z czasem te problemy mogą prowadzić do znacznej utraty masy ciała, zaniku mięśni i pogorszenia stanu zdrowia. Dlatego autorzy podkreślają znaczenie rozpoznawania i leczenia problemów żywieniowych u osób z demencją.

Najczęstsze pytania

Czy nadwaga chroni przed demencją?

Nie. Badanie dotyczyło wyłącznie przeżycia po postawieniu diagnozy. W odniesieniu do samego zachorowania zależność jest odwrotna: nadwaga i otyłość w średnim wieku wiążą się z większym ryzykiem rozwoju demencji w późniejszym życiu.

Dlaczego osoby z prawidłową wagą wypadły gorzej?

Jedno z wyjaśnień to chudnięcie poprzedzające diagnozę — może zaczynać się nawet 10 lat przed rozpoznaniem. Część osób z prawidłowym BMI w momencie diagnozy mogła wcześniej ważyć więcej i stracić wagę już z powodu choroby, co oznacza bardziej zaawansowane stadium i wyższe ryzyko zgonu.

Czy osoba z demencją powinna się odchudzać?

Badanie nie odpowiada na to pytanie — autorzy nie zalecają ani tycia, ani chudnięcia, tylko traktowanie masy ciała jako informacji rokowniczej.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Źródło: Journal of Alzheimer's Disease, DOI: 10.1177/13872877261491694